ARMAZI არმაზი ARMAZI

Kaukasische Sprachen und Kulturen:
Grundlagen ihrer elektronischen Dokumentation
Alternative Ressourcen, Materialien, Anwendungen und zusätzliche Informationen

კავკასიური ენებისა და კულტურების ელექტრონული დოკუმენტირების საფუძვლები
ახალი რესურსები, მასალები და აპლიკაციები - ზოგადი ინფორმაციები

Fundamentals of an Electronic Documentation
of Caucasian Languages and Cultures
Alternative Ressources, Materials, Applications and Zipped Information



Das Kloster von Gelati
გელათის მონასტერი
The Gelati Monastery

Michail Sabinins Ausführungen
über das Grabmal Davids des Erbauers in Gelati


Mikhail Sabinin's note
on the tomb of David the Builder in Gelati


(Sakartvelos Samotxe, p. 512 n. 1)



წმ. მეფე დავით მიიცუ̂ალა 1125 წელსა, კდ. იანვარსა, დღესა შაბათსა და იქმნა დასაფლავებულ გაენათის მონასტრის სამხრეთის შემოსავალის კარის ბჭესა ქუ̂ჱშე. შემდეგ რაოდენისამე დროსა, ოდეს წმიდა ეკკლესიამ შერიცხა დავით მეფე წმიდათა შორის და დააწესა დღესასწაული კვ. იანვარსა, დიდის მოწიწებით იქმნა აღმოსუ̂ჱნებულ წმიდა ნაწილნი მისნი და დაკრძალულ გაენათის საკრებო ეკკლესიის ტრაპეზსა ქუ̂ჱშე, არამედ საფლავის ქუ̂ა, რომელსა ქუ̂ჱშე დასაფლავებულ იყო წმიდა, დაუტევეს თჳსსავე ალაგსა, რომლისა სიგრძე 4 არშინი 6 ვერშოკი არს, სიგანე 1 არშინი და 12 ვერშოკი. ლოდსა ზედა იყო აღმოჭრილ იამბიკო, ხუცურის ასოებით, რომელიც მავალთაგან და უდებობითა წაშლილ არს. არამედ ფრიადის ღონის ძიებითა და ტანჯჳთა აღმოვიკითხე ესე: The holy king David passed away in the year 1125, on Saturday, January 24th, and he was buried under the gate of the southern entrance of the monastery of Gaenati. Some time later, when the holy church had canonized king David and had appointed January 26th as his holy day, his holy relics were unearthed with great respect and deposited under the table of the convent church of Gaenati. But the stone under which the saint had been buried (before and) which has a length of 4 arshin 6 vershok (3.10 m) and a width of 1 arshin 12 vershok (1.24 m) remained in its place. On the stone, there was engraved a quatrain in khutsuri letters which has been erased by people walking over it without care. But with much effort and endeavour, I was able to read the following (words):1


1) ოდესმე ნაჭარმაგევს შჳდთა მეფეთა მასპინძელ ვექმენ, When I hosted the seven kings in Nač̣armagevi,
2) თურქნი, სპარსნი, არაბნი საზღუ̂ართაგან სამეფოჲსა ჩემისაგან ვაოტე. I routed Turks, Persians, Arabs out of the boundaries of my kingdom.
3) გადავასხე თევზნი მდინარეთაგან ამერისათა, მდინარეთა იმერისათა (რომელიც ნიშნავს ორთა ზღჳსა მფლობელობასა). I poured the fish over from the rivers of this side to the rivers of the other side (this means rulership extending between both seas),
4) ყოველი ესე აღუ̂ასრულე გულ ხელ ვიკრიფე აღმსრულებელ. having accomplished all this, I (now) cross my hands over my heart.


ვრცელი ცხოვრება წმიდისა მეფისა დავითისა, რომელიც იპოებოდა გაენათის მონასტერსა შინა, დროსა შინა დავით წერეთლისა ქუთათის მიტროპოლიტისა საუბედუროდ დაიკარგა მონასტრიდგან უდებობის მიერ მიტროპოლიტისათა, როგორც მოგვითხრობენ ვითომ თჳს ნათესავს აჩუქაო, რომელიც შესაძლებელ არს. გამოაჩინეთ ვისაც გაქუ̂თ ეს საუნჯე ეკკლესიისა, რომელიც უგუნურობით იცომს მას და არ აცენს და ალპობს, ვწყევი სახელით მიერ წმიდისათა და შეჩუ̂ჱნებულმცა არს ხსენება მისი და იავარ სახლობა და ნათესაობა მისი მარად. The complete vita of the holy king David, which had been found in the monastery of Gaenati, unfortunately got lost in the days of Davit C̣ereteli, the Metropolit of Kutaisi, by his unawareness. Possibly, he gave it as a present to a relative of his as people tell. Let me know who of you possesses this ecclesiastical treasure! Who ever lets it ferment and moulder without presenting it, I put a spell on him in the name of the saint, and memory of him shall be damned and his house and his kin shall be destroyed forever.



Bibliographical notes:




It is clear that the quatrain Sabinin produces differs to such an extent from the grave inscription we do find in Gelati that it cannot be based on proper reading as the author claims. Sabinin's actual source must have been a manuscript notice such as the one reproduced by T. Žordania in his collection of chronicle material in connection with the edition of the so-called Testament of king David the Builder. According to Žordania, the manuscript in question which he styled a martyrikon and which was identified by Enukiʒe e.a. with ms. A-592, contains the following quatrain "written by the same hand" as the latter text:

  როს ნაჭარმაგევს მეფენი შვიდნივე პურად დამესხნეს  
  რუსნი სპარსნი და არაბნი საზღვარსა იქით გამესხნეს  
  თევზნი ამერთა წყალთაგან იმერთა შიგან ჩამესხნეს  
  და აწ ამისსა მოქმედსა ჴელნი გულზედა დამესხნეს  

As against Sabinin's text, this is a real quatrain, composed in Rustaveli's šairi metre with full rhyme, and Sabinin's version easily reveals itself as being a mere paraphrasis. The poem can be translated as follows:
When I had invited the seven kings for a banquet in Nač̣armagevi,
I routed Russians, Persians, Arabs away from there across the border(s).
I poured over the fish from the waters of this side to those of that side,
(now) having achieved (all) this, I have crossed my arms over my heart.

According to Žordania, the manuscript itself gives the information that these verses "are written on Queen Tamar's grave" (თამარ-მეფის საფლავსა ზედა ესრეთ წერილ არს); cf. also the same author's manuscript catalogue according to which the poem in question (Ямбическое стихотвореніе 2) is "a tomb epitaph of Queen Tamar" (могильная эпитафія царицы Тамары). There seems to be no information in the manuscript, however, as to where the grave is located.

On the other hand, there are some linguistic indications that we do not have a poetic product of the Middle Ages here (Tamar ruled from 1184-1213 A.D.), as we would have to expect if it were authentic. What is even more important, is the fact that the verses obviously allude not to Queen Tamar's reign but to that of King David the Builder, viz. to his victory over the Turks in 1110 A.D. which is neatly depicted in his Vita (K.Cx. 1 ed. S. Q̣auxčišvili, 332,16-333,6 / Vita Dav.Aġm. ed. M. Šaniʒe, 38.: 178,6-179,3):
ოდეს სამშჳლდე და ძერნა აღიღეს — ქრონიკონი იყო სამას ოცდაათი — მას წელსა მოვიდა ძალი სულტანისა[ჲ] და ყოველი თურქქმნილობა[ჲ], კაცი ვითარ ასი ათასი, უგრძნეულად სიმარჯჳთა. ხოლო მეფე დგა ნაჭარმაგევს ტაძრეულითა. ცნა რა მიმწუხრი მოსლვა[ჲ] მათი თრიალეთს, ღამე ყოველ წარვიდა მ[ი]ს[ეუ]ლ[ი]თა კაცითა ათას ხუთასითა, რამეთუ ესეოდენნი დახუდეს მას წინაშე. ცისკარს მოვიდეს თურქნი და იქმნა ბრძოლა[ჲ] ძლიერი და ფიცხელი მას დღესა; და შეწევნითა ღმრთისა[ჲ]თა იძლია ბანაკი მათი; და მიდრეკასა დღისასა მიდრკეს სივლტოლად ესეოდენ ზარგანჴდილნი და მოსწრაფენი, ვიდრემდის არცა თუ კარავთა მათთა და ჭურჭელთა მიხედნეს ყოვლად, არამედ მოსწრაფებასა პატივ-სცეს ფერჴთასა მათთა უფროჲს საქონლისა მათისა და ესრეთ განიბნივნეს თჳსთა ქუეყანათა. ხოლო ესევითარსა საკჳრველსა სივლტოლასა მათსა თჳთ მეფე და სპანი მისნი ესეოდენ ურწმუნო იყვნეს, ვიდრემდის არავინ სდევნა ყოვლად, რამეთუ ხვალისა ჰომი ეგონა. "When they (the Turks) occupied Samšwlde and Ʒerna — the chronicon was 330 (i.e., A.D. 1110) — in that year, the Sultan's army arrived unexpectedly, the whole world of Turks, about 10,000 men, victorious. But the king sojourned in Nač̣armagevi with his entourage. When he knew that they had arrived in Trialeti at dusk, he marched down all night with 1,500 men on his side, for this many had gathered before him. At dawn, the Turks came, and a heavy struggle developed during that day, and with God's help he overcame their camp. And when the day drew to a close, they turned to flee, so frightened and so hasty that they did not take care of their tents or their equipment but paid more attention to the speed of their feet than their possession. And thus they dispersed themselves into their home lands.
But the king and his army did not trust in this miraculous flight, and so nobody pursued them, expecting the battle to continue on the next day."

From his Vita, we also learn that Nač̣armagevi was a hunting seat of king David's (K.Cx. 1 ed S. Q̣auxčišvili 324,17 - 325,2 / Vita Dav.Aġm. ed. M. Šaniʒe 18.: 167,1-7):
და იყო მაშინ საზღვარი სამეფო[ჲ]სა[ჲ] მთა[ჲ] მცირე ლიხთა[ჲ] და სადგომი სამეფო[ჲ] წაღულის-თავი. და ოდესცა ნადირობაჲ უნდის ქართლისა ჭალაკთა ანუ ნაჭარმაგევს, რომელი ყოვლად აღსავსე იყო ირემთა და ეშუთა მიერ, არა პირველ შთავიდიან, ვიდრემდის ცხენ-კეთილთა მჴედართა მიერ მოინახიან; და მაშინღა [შთა]ვიდიან ნადირობად ვაკესა. "And at that time, the borderline of the kingdom was the lesser Likhi mountain, and the royal seat was in C̣aġulis-Tavi. And from there, he used to hunt in the valleys of Kartli or in Nač̣armagevi, which was full with deer and boar. They did not go down there before well-mounted knights had checked the site out; only then they used to descent to the plain for hunting."


In connection with Queen Tamar, however, Nač̣armagevi is not mentioned anywhere. If we further consider that the quatrain we are dealing with is clearly connected with another text concerning king David, viz. his so-called "Testament", in the manuscript which preserves it, we have good reason to believe that the poem was composed to praise David, not Tamar, and that its association with the queen's mysterious grave is a secondary one.

[back / zurück]



 Zurück zur Startseite des Projekts  Back to the project homepage  პროექტის საწყისი გვერდი



 Zurück zur Startseite des Projekts  Back to the project homepage  პროექტის საწყისი გვერდი



Achtung: Dieser Text ist mit Unicode / UTF8 kodiert. Um die in ihm erscheinenden Sonderzeichen auf Bildschirm und Drucker sichtbar zu machen, muß ein Font installiert sein, der Unicode abdeckt wie z.B. der TITUS-Font Titus Cyberbit Unicode. Attention: This text is encoded using Unicode / UTF8. The special characters as contained in it can only be displayed and printed by installing a font that covers Unicode such as the TITUS font Titus Cyberbit Unicode.


Copyright Jost Gippert / Manana Tandashvili Frankfurt 1999-2002. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder. 31.12.2002